Từ khoá: Xây dựng Đảng; chính trị, tư tưởng, đạo đức; Mối quan hệ biện chứng.
Tổng quan về công tác xây dựng Đảng
Xây dựng Đảng là quá trình củng cố, hoàn thiện tổ chức, tư tưởng, phẩm chất đạo đức và năng lực hoạt động nhằm đảm bảo Đảng thực sự là lực lượng lãnh đạo, trong sạch, vững mạnh. Theo quan điểm Mác–Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng phải: Vững về chính trị, kiên định mục tiêu, lý tưởng; Thống nhất về tư tưởng, có nền tảng lý luận và phương pháp hành động khoa học; Trong sáng về đạo đức, gắn bó với nhân dân, tiên phong gương mẫu. Đây là nhiệm vụ then chốt, quyết định vai trò lãnh đạo của Đảng, sự ổn định chính trị và phát triển bền vững của đất nước.
Mục tiêu cơ bản của công tác xây dựng Đảng là: Giữ vững bản chất cách mạng, tính tiên phong của Đảng; Nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền và sức chiến đấu của tổ chức đảng và đảng viên; Củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng; Đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong từng giai đoạn phát triển của đất nước.
Nội dung cơ bản của công tác xây dựng Đảng bao gồm:
1.Xây dựng Đảng về chính trị: Kiên định mục tiêu, lý tưởng, đường lối; nâng cao chất lượng hoạch định và tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách.
2.Xây dựng Đảng về tư tưởng: Nâng cao nhận thức, bản lĩnh chính trị; đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch; tăng cường giáo dục lý luận.
3.Xây dựng Đảng về tổ chức: Sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; củng cố tổ chức cơ sở đảng; nâng cao chất lượng sinh hoạt đảng. Trong đó, về công tác cán bộ phải chú trọng quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, bố trí, sử dụng cán bộ; xây dựng đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực, uy tín.
4.Xây dựng Đảng về đạo đức: Rèn luyện đạo đức cách mạng; phòng, chống suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”.
5.Công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật Đảng: Phòng ngừa, phát hiện, xử lý vi phạm; giữ nghiêm kỷ cương, kỷ luật.
6.Công tác dân vận và mối quan hệ với Nhân dân: Phát huy vai trò của Nhân dân trong xây dựng Đảng; tăng cường đồng thuận xã hội.
Công tác xây dựng Đảng được thực hiện theo nguyên tắc: Tập trung dân chủ; tự phê bình và phê bình; kỷ luật nghiêm minh; gắn bó mật thiết với Nhân dân; với phương thức: Lãnh đạo bằng cương lĩnh, đường lối; nêu gương; kiểm tra, giám sát; đổi mới phong cách, lề lối làm việc.
Ba trụ cột cơ bản
Sở dĩ nói: Xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và đạo đức là ba trụ cột cơ bản vì ba nội dung này giữ vai trò nền tảng cốt lõi, quyết định bản chất, sức mạnh và năng lực lãnh đạo của Đảng, có mối quan hệ gắn bó hữu cơ, không thể tách rời. Ba nội dung này: Bổ sung, hỗ trợ và ràng buộc lẫn nhau; Cùng tạo nên nền móng vững chắc cho công tác xây dựng Đảng. Nếu thiếu một trụ cột, việc xây dựng Đảng sẽ không toàn diện, thiếu bền vững. Cụ thể:
1.Xây dựng Đảng về chính trị – Trụ cột định hướng: Xây dựng Đảng về chính trị là quá trình củng cố lập trường, quan điểm, mục tiêu chiến lược của Đảng; tạo sự thống nhất từ trung ương đến cơ sở trong xác định nhiệm vụ phát triển đất nước; nhằm Bảo đảm Đảng kiên định mục tiêu, lý tưởng, đường lối cách mạng đúng đắn; giữ vững bản lĩnh chính trị, không dao động trước khó khăn, thách thức; Là cơ sở để Đảng lãnh đạo Nhà nước và xã hội đúng hướng. Đây là nền tảng để Đảng lãnh đạo toàn xã hội thực hiện mục tiêu phát triển bền vững.
Nội dung và phương thức thực hiện xây dựng Đảng về chính trị là: Giữ vững mục tiêu, lý tưởng: Củng cố niềm tin vào chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; Hoạch định và giám sát chính sách: Phát triển các văn kiện, nghị quyết phù hợp bối cảnh, dự báo chiến lược; Tăng cường năng lực chính trị cho đảng viên: Đào tạo, bồi dưỡng, sinh hoạt chính trị định kỳ.
2.Xây dựng Đảng về tư tưởng – Trụ cột nền tảng tinh thần: Nhằm thống nhất nhận thức trong Đảng trên nền tảng chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; Chống lại sự suy thoái tư tưởng, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”; Tạo sự đồng thuận, niềm tin trong cán bộ, đảng viên và nhân dân. Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đã chỉ rõ: “…phải đặc biệt coi trọng và đẩy mạnh hơn nữa xây dựng, chỉnh đốn Đảng toàn diện về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ, trong đó xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và đạo đức là "nền tảng", là "linh hồn" góp phần quan trọng làm cho Đảng trong sạch, vững mạnh, nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng”.
Bản chất của việc xây dựng Đảng về tư tưởng là quá trình thống nhất lý luận và thực tiễn trong Đảng, thông qua việc hệ thống hóa lý luận, đào tạo tư tưởng cho đảng viên, nâng cao năng lực phản biện, phản ứng trước những trào lưu sai lệch. Đó là quá trình thực hiện thông qua các giải pháp cụ thể, bao gồm: Giáo dục chính trị sâu rộng; Đẩy mạnh nghiên cứu lý luận; Kiểm soát thông tin nội bộ nhằm phòng tránh sai lệch, tin giả ảnh hưởng tư tưởng.
3. Xây dựng Đảng về đạo đức – Trụ cột gốc rễ: Đạo đức là cái gốc của người cách mạng (theo Chủ tịch Hồ Chí Minh). Xây dựng Đảng về đạo đức nhằm ngăn chặn các biểu hiện tham nhũng, quan liêu, suy thoái đạo đức, lối sống; Giữ gìn uy tín, vai trò cầm quyền và niềm tin của nhân dân đối với Đảng. Xây dựng Đảng về đạo đức là qui trình hình thành, bồi dưỡng và giám sát các giá trị phẩm chất đạo đức cách mạng của đảng viên, bao gồm: Trung thành, liêm chính, dũng cảm; Khiêm tốn, gắn bó với nhân dân; Phục vụ lợi ích chung hơn lợi ích cá nhân.
4.Tương quan và tính thống nhất giữa ba lĩnh vực:
Trong công tác xây dựng Đảng, xây dựng về tư tưởng, chính trị và đạo đức là ba lĩnh vực có quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại và thống nhất biện chứng, cùng hướng tới mục tiêu xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh về tư tưởng, tổ chức, đạo đức và hành động, đủ năng lực lãnh đạo Nhà nước và xã hội. Ba lĩnh vực này không tồn tại tách rời, mà: Tư tưởng là nền tảng; Chính trị là trục xuyên suốt; Đạo đức là gốc rễ, sức mạnh nội sinh.
Quan hệ giữa ba lĩnh vực được thể hiện cụ thể:
a)Quan hệ giữa Chính trị và Tư tưởng: Tư tưởng (chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh) giữ vai trò định hướng, dẫn đường cho hành động chính trị. Trong khi Chính trị là sự vận dụng tư tưởng vào thực tiễn, thể hiện qua: Cương lĩnh, đường lối, chủ trương; Nghị quyết, chính sách; Hoạt động lãnh đạo, quản lý. Nếu tư tưởng không vững thì chính trị dễ sai lệch. Nếu chính trị không đúng thì tư tưởng không được hiện thực hóa. Vì vậy, xây dựng Đảng về tư tưởng là điều kiện tiên quyết để bảo đảm sự đúng đắn trong đường lối chính trị.
b) Quan hệ giữa Tư tưởng và Đạo đức: Tư tưởng đúng đắn là cơ sở hình thành đạo đức cách mạng. Trong khi Đạo đức cách mạng là sự hiện thân sinh động của tư tưởng trong hành vi, lối sống, phong cách của cán bộ, đảng viên.
Tư tưởng Hồ Chí Minh khẳng định: “Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống, mà do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hằng ngày mà phát triển và củng cố”. Có thể thấy: Tư tưởng mà không chuyển hóa thành đạo đức thì trở nên hình thức; Đạo đức không có nền tảng tư tưởng thì dễ lệch chuẩn, cảm tính.
c) Quan hệ giữa chính trị và đạo đức: Chính trị đúng đắn phải gắn với đạo đức trong sáng. Đạo đức là thước đo chất lượng thực thi quyền lực chính trị.Thực tiễn cho thấy: Suy thoái đạo đức sẽ dẫn đến tha hóa quyền lực, tham nhũng, lợi ích nhóm. Biểu hiện suy thoái đạo đức thường đi kèm với suy thoái tư tưởng chính trị. Vì vậy, xây dựng Đảng về chính trị không thể tách rời xây dựng Đảng về đạo đức.
Giữa ba lĩnh vực có tính thống nhất cả về mục tiêu, về chủ thể và đối tượng, về phương thức thực hiện. Trong đó: Về mục tiêu thì cả ba lĩnh vực đều hướng tới giữ vững bản chất cách mạng, khoa học của Đảng; Nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu; Củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng. Về chủ thể thực hiện là tổ chức Đảng, cán bộ, đảng viên; về đối tượng tác động là nhận thức, hành vi, lối sống, trách nhiệm chính trị của cán bộ, đảng viên; về Phương thức thực hiện là ba lĩnh vực được triển khai đồng bộ thông qua: Giáo dục lý luận chính trị, sinh hoạt Đảng, tự phê bình và phê bình, nêu gương của cán bộ lãnh đạo, và công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật Đảng. Đặc biệt, việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh chính là sự kết tinh thống nhất cả ba lĩnh vực.
Thực tế đó cho thấy, việc bảo đảm sự thống nhất giữa tư tưởng – chính trị – đạo đức có ý nghĩa sống còn trong việc ngăn chặn suy thoái; phòng, chống tham nhũng và giữ vững vai trò cầm quyền của Đảng.
Thực trạng công tác xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và đạo đức hiện nay
Trong bối cảnh tình hình thế giới và trong nước có nhiều biến động phức tạp; tác động mạnh mẽ của kinh tế thị trường, toàn cầu hóa, chuyển đổi số và các luồng thông tin đa chiều, việc giữ vững bản chất cách mạng, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng đặt ra yêu cầu ngày càng cao. Thực tiễn hiện nay cho thấy công tác xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và đạo đức đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, song cũng vẫn còn những hạn chế, thách thức cần được nhìn nhận thẳng thắn để khắc phục…
1.Những kết quả đạt được:
-Đảng kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, giữ vững nền tảng tư tưởng là chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Đảng ngày càng nhấn mạnh vai trò của đạo đức trong xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên; coi đạo đức là “gốc” của người cách mạng. Ý thức tu dưỡng, rèn luyện đạo đức của đa số cán bộ, đảng viên được nâng lên; nhiều tấm gương nêu gương tốt được lan tỏa trong xã hội.
-Đường lối, chủ trương của Đảng ngày càng được hoàn thiện, phù hợp hơn với yêu cầu phát triển đất nước và hội nhập quốc tế. Năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng tiếp tục được nâng lên; vai trò lãnh đạo toàn diện của Đảng đối với Nhà nước và xã hội được khẳng định. Công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng được tăng cường; nhiều vụ việc vi phạm đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên được xử lý nghiêm minh.
-Công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch được chú trọng hơn, nhất là trên không gian mạng.
2. Những hạn chế, tồn tại:
-Ở một số cấp ủy, tổ chức đảng, nhận thức chính trị chưa thật sâu sắc; việc quán triệt, cụ thể hóa nghị quyết còn hình thức. Các biểu hiện như chủ nghĩa cá nhân, cơ hội, thực dụng, tham nhũng, lãng phí, quan liêu tuy đã được kiềm chế nhưng chưa bị đẩy lùi triệt để.
-Một bộ phận cán bộ, đảng viên có biểu hiện dao động về lập trường, giảm sút ý chí phấn đấu; thiếu tính chiến đấu trong sinh hoạt đảng. Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống vẫn còn xảy ra ở một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên. Việc nêu gương ở một số cán bộ lãnh đạo, quản lý chưa thực sự rõ nét, làm giảm niềm tin của nhân dân.
-Việc dự báo tình hình, xử lý các vấn đề mới nảy sinh về chính trị – xã hội có lúc còn bị động.
Việc tiếp tục đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và đạo đức là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài, có ý nghĩa quyết định đối với vai trò cầm quyền và uy tín của Đảng trong giai đoạn hiện nay.
Giải pháp trọng tâm thực hiện công tác xây dựng Đảng về tư tưởng, chính trị, đạo đức (theo tinh thần các Nghị quyết của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI, XII, XIII và Chỉ thị 05):
Để thực hiện tốt công tác xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và đạo đức, các cấp ủy, tổ chức đảng và mỗi cán bộ, đảng viên cần thực hiện tốt một số nhiệm vụ, giải pháp sau:
I-Giải pháp xây dựng Đảng về tư tưởng:
1.Tăng cường giáo dục lý luận chính trị: Đẩy mạnh học tập, quán triệt chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Đổi mới nội dung, phương pháp học tập lý luận chính trị theo hướng thiết thực, gắn với thực tiễn.
2.Chủ động đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng: Kiên quyết đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Nâng cao “sức đề kháng” tư tưởng cho cán bộ, đảng viên, nhất là trên không gian mạng.
3.Nâng cao chất lượng công tác tuyên truyền, định hướng dư luận: Kịp thời cung cấp thông tin chính xác, chính thống. Phát huy vai trò của báo chí, truyền thông, đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên.
II- Giải pháp về xây dựng Đảng về chính trị:
1.Giữ vững bản lĩnh chính trị, kiên định mục tiêu, lý tưởng của Đảng:
-Tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng công tác giáo dục lý luận chính trị; đấu tranh bảo vệ, vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh tạo sự thống nhất trong Đảng, sự đồng thuận trong xã hội đối với Cương lĩnh, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.
-Kiên định con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Nâng cao ý thức chấp hành Cương lĩnh, Điều lệ, nghị quyết của Đảng.
-Nâng cao chất lượng xây dựng và thực hiện nghị quyết. Nghị quyết phải sát thực tiễn, rõ mục tiêu, rõ trách nhiệm. Tăng cường kiểm tra, giám sát việc tổ chức thực hiện nghị quyết.
2.Phòng, chống “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”: Nhận diện rõ các biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị. Kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, giữa giáo dục và kỷ luật.
III- Giải pháp về xây dựng Đảng về đạo đức:
1.Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh: Thực hiện thường xuyên, tự giác, gắn với nhiệm vụ cụ thể. Lấy kết quả rèn luyện đạo đức làm tiêu chí đánh giá cán bộ, đảng viên.
2.Nêu cao vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu: Theo phương châm: “Trên trước, dưới sau”; “trong trước, ngoài sau”. Gương mẫu trong lối sống, tác phong, trách nhiệm công vụ. Tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng học tập, quán triệt, tuyên truyền Nghị quyết, chỉ thị của Đảng. Phát huy vai trò, trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu cấp ủy trực tiếp chỉ đạo việc nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết.
3.Kiên quyết phòng, chống suy thoái đạo đức, lối sống: Đấu tranh với các biểu hiện: tham nhũng, tiêu cực, quan liêu, xa dân. Xử lý nghiêm các vi phạm, không có vùng cấm, không có ngoại lệ.
Công tác xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và đạo đức là trụ cột nền tảng, có ý nghĩa quyết định đối với năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu và uy tín của Đảng. Trong bối cảnh tình hình thế giới và trong nước diễn biến nhanh chóng, phức tạp, đan xen thời cơ và thách thức, yêu cầu đặt ra đối với công tác xây dựng Đảng càng trở nên toàn diện, sâu sắc và cấp thiết hơn bao giờ hết. Việc kiên định nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ vững bản lĩnh chính trị, thống nhất ý chí và hành động trong toàn Đảng là điều kiện tiên quyết để bảo đảm sự lãnh đạo đúng đắn, liên tục và hiệu quả.
Thực tiễn cho thấy, xây dựng Đảng về chính trị phải gắn chặt với việc nâng cao chất lượng hoạch định và tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương; xây dựng Đảng về tư tưởng phải đi đôi với đổi mới nội dung, phương thức giáo dục lý luận, chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; xây dựng Đảng về đạo đức phải được thực hiện thường xuyên, bền bỉ, lấy nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu, làm giải pháp then chốt. Ba nội dung này có mối quan hệ hữu cơ, tác động qua lại, bổ sung cho nhau, tạo thành sức mạnh tổng hợp trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng.
Trong thời gian tới, cần tiếp tục quán triệt sâu sắc các nghị quyết, kết luận của Đảng; kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; ngăn chặn, đẩy lùi “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Đồng thời, phải gắn công tác xây dựng Đảng với xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; với thực tiễn phát triển kinh tế – xã hội; với yêu cầu phục vụ nhân dân, lấy sự hài lòng và niềm tin của nhân dân làm thước đo hiệu quả.
Khẳng định lại rằng, xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và đạo đức không chỉ là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài mà còn là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn hệ thống chính trị. Thực hiện tốt nhiệm vụ này chính là bảo đảm cho Đảng luôn xứng đáng với vai trò lãnh đạo, với sứ mệnh lịch sử trước dân tộc, đủ năng lực và bản lĩnh đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới./.
ThS Nguyễn Văn Long
-----------------------
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
- Xây dựng chỉnh đốn Đảng – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn – sách chuyên khảo do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật ấn hành.
- Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh – tài liệu văn kiện tập hợp quan niệm của Hồ Chí Minh về suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống và giải pháp học tập làm theo Bác, đóng vai trò quan trọng trong công tác tư tưởng và đạo đức của Đảng.
- Nghị quyết số 04-NQ/TW (30/10/2016) về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng.
- Kết luận số 21-KL/TW (Hội nghị Trung ương 4 khóa XIII) – tiếp tục phát triển giải pháp xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, bao gồm nội dung về đạo đức và kiểm soát quyền lực.
- Tài liệu Nghiên cứu chuyên khảo “Xây dựng Đảng về tư tưởng, đạo đức” – tổng hợp các quan điểm Mác-Lênin và Hồ Chí Minh, định hướng công tác tư tưởng và đạo đức trong thời đại mới.
- Tư liệu Hội thảo quốc gia về vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong xây dựng Đảng về đạo đức.
