Những con số mới nhất cho thấy bức tranh hai chiều: vừa phục hồi, vừa sàng lọc. Trong 2 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận hơn 35.000 doanh nghiệp thành lập mới, phản ánh niềm tin thị trường đang được củng cố. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn ở mức đáng kể, cho thấy môi trường kinh doanh vẫn còn những điểm nghẽn cần tháo gỡ.
Đồng hành cùng doanh nghiệp: Từ cam kết chính sách đến năng lực kiến tạo phát triển. Ảnh minh họa - TL
Từ “hỗ trợ” đến “đồng hành”: Khi số lượng không còn là thước đo duy nhất
Trong giai đoạn trước, số lượng doanh nghiệp thành lập mới thường được xem là chỉ báo quan trọng của sức khỏe nền kinh tế. Năm 2025, Việt Nam có hơn 231.000 doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường, một con số tích cực trong bối cảnh phục hồi sau đại dịch.
Tuy nhiên, nếu đặt cạnh số doanh nghiệp rút lui, có thể thấy rõ một thực tế: tốc độ “vào – ra” của doanh nghiệp đang diễn ra song song. Điều này phản ánh quá trình “thanh lọc” tự nhiên của thị trường, nhưng cũng đặt ra câu hỏi về hiệu quả của các chính sách hỗ trợ hiện hành.
Ở góc độ này, “đồng hành” không thể chỉ dừng ở việc tạo điều kiện gia nhập thị trường, mà cần chuyển sang mục tiêu duy trì sự tồn tại và phát triển bền vững của doanh nghiệp.
Hiệu quả thực thi: “nút thắt mềm” nhưng quyết định
Một nghịch lý tồn tại nhiều năm là Việt Nam không thiếu chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, nhưng doanh nghiệp vẫn gặp khó trong tiếp cận. Theo phản ánh từ cộng đồng doanh nghiệp, chi phí tuân thủ thủ tục hành chính vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng chi phí vận hành, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khoảng 97% tổng số doanh nghiệp, nhưng lại đóng góp chưa tương xứng về giá trị gia tăng do hạn chế về vốn, công nghệ và quản trị.
Điều này cho thấy, nếu không cải thiện hiệu quả thực thi chính sách, các chương trình hỗ trợ dù được thiết kế tốt đến đâu cũng khó tạo ra tác động lan tỏa.
Năm 2026 vì vậy được xem là năm chuyển trọng tâm từ “thiết kế chính sách” sang “tối ưu hóa thực thi”, với các yêu cầu: Rút ngắn thời gian xử lý thủ tục - số hóa quy trình và minh bạch hóa điều kiện tiếp cận.
Giữ chân doanh nghiệp: Thước đo thực chất hơn tăng trưởng số lượng
Một điểm đáng chú ý trong xu hướng điều hành hiện nay là chuyển từ mục tiêu “tăng số doanh nghiệp” sang “tăng tỷ lệ doanh nghiệp tồn tại và phát triển”.
Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp rời thị trường không phải vì thiếu ý tưởng, mà do: thiếu dòng tiền - khó tiếp cận tín dụng và thị trường đầu ra thu hẹp.
Trong bối cảnh đó, chính sách đồng hành cần được thiết kế theo hướng “đi cùng vòng đời doanh nghiệp”, thay vì chỉ tập trung vào giai đoạn khởi nghiệp.
Đặc biệt, với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa – chiếm đa số nhưng dễ tổn thương – cần có các cơ chế hỗ trợ mang tính “may đo”, thay vì áp dụng chính sách đại trà.
Hệ thống tài chính: Từ cung cấp vốn đến đồng hành chiến lược
Một trong những chuyển biến đáng chú ý là vai trò của hệ thống ngân hàng trong đồng hành cùng doanh nghiệp.
Trong hơn một thập kỷ qua, tín dụng ngân hàng vẫn là nguồn vốn chủ đạo của doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, trong bối cảnh biến động lãi suất, tỷ giá và thị trường, nhu cầu của doanh nghiệp không chỉ dừng lại ở vốn, mà còn ở khả năng: quản trị rủi ro tài chính - tối ưu dòng tiền và tiếp cận thị trường quốc tế.
Các ngân hàng lớn hiện nay đã bắt đầu cung cấp các gói dịch vụ tích hợp, từ tài trợ thương mại, tư vấn xuất nhập khẩu đến nền tảng ngân hàng số.
Sự chuyển dịch này phản ánh một xu hướng mới: “đồng hành tài chính” đang tiến hóa thành “đồng hành chiến lược”.
Đồng hành trong đổi mới sáng tạo: Động lực tăng trưởng mới
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng dựa vào công nghệ, đổi mới sáng tạo trở thành trụ cột của chiến lược phát triển doanh nghiệp.
Hiện nay, Việt Nam có khoảng 4.000 startup, với một số doanh nghiệp đã đạt quy mô “kỳ lân”. Trên bảng xếp hạng Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII), Việt Nam đứng 44/133 quốc gia, thuộc nhóm dẫn đầu các nước thu nhập trung bình.
Tuy nhiên, điểm yếu lớn nhất vẫn nằm ở khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu và kết nối giữa doanh nghiệp với hệ thống nghiên cứu.
Do đó, “đồng hành” trong giai đoạn tới cần tập trung: hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ - kết nối với viện, trường và thúc đẩy chuyển đổi số. Chỉ khi đổi mới sáng tạo trở thành năng lực nội tại của doanh nghiệp, quá trình đồng hành mới thực sự bền vững.
Khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn: Bài toán chưa có lời giải trọn vẹn
Dù đã có nhiều cải cách, nhưng khoảng cách giữa chính sách và doanh nghiệp vẫn là một trong những điểm nghẽn lớn.
Ở nhiều địa phương, doanh nghiệp phản ánh: khó tiếp cận thông tin chính sách - thủ tục triển khai chưa thống nhất và thiếu cơ chế phản hồi hiệu quả
Để khắc phục, cần: tăng vai trò của hiệp hội doanh nghiệp - phát triển các trung tâm hỗ trợ doanh nghiệp và xây dựng cơ chế phản hồi chính sách hai chiều. Đây là điều kiện quan trọng để đảm bảo chính sách không chỉ “đúng” mà còn “trúng”.
Từ “đồng hành” đến “kiến tạo”: Một bước chuyển mang tính chiến lược
Ở cấp độ cao hơn, “đồng hành” cần được nâng lên thành năng lực kiến tạo phát triển.
Điều này đòi hỏi: Nhà nước thiết kế hệ sinh thái phát triển - doanh nghiệp chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh và các tổ chức trung gian đóng vai trò kết nối. Ba trụ cột này nếu vận hành hiệu quả sẽ tạo ra một hệ sinh thái nơi doanh nghiệp không chỉ tồn tại, mà có thể phát triển và vươn ra thị trường quốc tế.
Đồng hành phải được đo bằng kết quả
Đến thời điểm hiện nay, có thể khẳng định rằng “đồng hành cùng doanh nghiệp” đang bước sang một giai đoạn mới, giai đoạn của hành động và đo lường hiệu quả.
Những con số về doanh nghiệp thành lập, rút lui, quy mô khu vực doanh nghiệp hay vị trí trên bảng xếp hạng đổi mới sáng tạo không chỉ là dữ liệu thống kê, mà là những chỉ dấu quan trọng phản ánh chất lượng của môi trường kinh doanh.
Trong giai đoạn tới, thước đo của “đồng hành” sẽ không còn là số lượng chính sách được ban hành, mà là: bao nhiêu doanh nghiệp tồn tại và phát triển - bao nhiêu doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và bao nhiêu doanh nghiệp có thể vươn ra thị trường toàn cầu.
Chỉ khi đó, “đồng hành” mới thực sự trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng bền vững và hội nhập hiệu quả của nền kinh tế Việt Nam.
ThS Bùi Nam Giang
