Những biến động phức tạp của thị trường năng lượng toàn cầu đang tác động trực tiếp đến hoạt động quản lý nhà nước đối với mặt hàng xăng dầu. Trong bối cảnh đó, nguy cơ phát sinh buôn lậu, vận chuyển trái phép xăng dầu qua biên giới được dự báo có xu hướng gia tăng, đặc biệt tại các khu vực giáp ranh với các nước có sự chênh lệch đáng kể về giá bán lẻ nhiên liệu.
Trước tình hình này, Cục Hải quan (Bộ Tài chính) vừa ban hành Công văn số 13573/CHQ-ĐTCBL yêu cầu các đơn vị trong toàn ngành tăng cường các biện pháp kiểm soát, đấu tranh phòng chống buôn lậu và vận chuyển trái phép xăng dầu qua biên giới, góp phần bảo đảm ổn định thị trường và an ninh năng lượng quốc gia.
Ảnh minh họa: “Sáng ngày 3/3/2026 Cảnh sát biển vùng 4 đã bắt giữ vụ vận chuyển hơn 50.000 lít dầu DO nhưng không xuất trình được hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp trên vùng biển Tây Nam”
Nguy cơ buôn lậu từ chênh lệch giá xăng dầu khu vực
Theo đánh giá của cơ quan Hải quan, những diễn biến căng thẳng về địa chính trị, đặc biệt là xung đột quân sự leo thang tại khu vực Trung Đông, đang tiếp tục ảnh hưởng đến thị trường năng lượng toàn cầu. Biến động nguồn cung và giá dầu thế giới kéo theo sự điều chỉnh giá xăng dầu tại nhiều quốc gia, trong đó có khu vực Đông Nam Á. Đáng chú ý, thời gian gần đây giá xăng dầu tại Việt Nam đang thấp hơn so với một số nước láng giềng có chung đường biên giới. Cụ thể, tại thời điểm ngày 9/3/2026, giá xăng A95 tại Việt Nam được niêm yết ở mức 27.047 đồng/lít, trong khi tại Campuchia khoảng 31.000 đồng/lít và tại Lào khoảng 39.000 đồng/lít. Sự chênh lệch giá khá lớn này đang tạo ra áp lực đối với công tác quản lý, bởi đây là yếu tố kinh tế có thể kích thích các hoạt động mua gom, vận chuyển xăng dầu qua biên giới nhằm trục lợi.
Theo ghi nhận của lực lượng chức năng tại một số địa bàn biên giới, đã xuất hiện tình trạng người dân từ Campuchia và Lào sang Việt Nam mua xăng dầu với số lượng tăng lên so với trước đây. Nếu không được kiểm soát chặt chẽ, hiện tượng này có thể bị các đối tượng buôn lậu lợi dụng để tổ chức vận chuyển xăng dầu trái phép qua biên giới với quy mô lớn. Các chuyên gia trong lĩnh vực chống buôn lậu cho rằng, trong bối cảnh chênh lệch giá nhiên liệu giữa các quốc gia còn duy trì ở mức cao, nguy cơ hình thành các đường dây buôn lậu xăng dầu là hoàn toàn có thể xảy ra, nhất là tại các khu vực cửa khẩu, tuyến đường bộ và đường thủy nội địa giáp biên.
Tăng cường kiểm soát các tuyến trọng điểm
Để chủ động phòng ngừa và kịp thời phát hiện các hành vi vi phạm, Cục Hải quan yêu cầu các Chi cục Hải quan khu vực và Chi cục Điều tra chống buôn lậu tăng cường theo dõi sát diễn biến thị trường xăng dầu trong nước và khu vực. Việc nắm bắt kịp thời thông tin về cung – cầu, biến động giá và mức chênh lệch giá xăng dầu giữa Việt Nam với các nước có chung đường biên giới được xác định là cơ sở quan trọng giúp lực lượng Hải quan dự báo sớm nguy cơ buôn lậu. Trên cơ sở đó, các đơn vị phải chủ động xây dựng phương án, kế hoạch nghiệp vụ phù hợp nhằm kiểm soát hiệu quả hoạt động vận chuyển xăng dầu qua biên giới.
Cục Hải quan yêu cầu lực lượng chức năng sử dụng đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ như tuần tra, kiểm soát, điều tra cơ bản, tổ chức đấu tranh chuyên án khi cần thiết nhằm kịp thời phát hiện và ngăn chặn các hành vi buôn lậu. Các tuyến trọng điểm được xác định gồm tuyến đường bộ giáp Lào và Campuchia, tuyến đường thủy nội địa và khu vực vùng biển – nơi tiềm ẩn nguy cơ lợi dụng để vận chuyển xăng dầu trái phép. Bên cạnh đó, công tác kiểm tra, giám sát phương tiện xuất cảnh cũng được yêu cầu tăng cường với trọng tâm là các phương tiện vận tải có bồn, bể chứa nhiên liệu hoặc có dấu hiệu gia cố các khoang, thùng, hầm để cất giấu xăng dầu. Thực tế cho thấy, đây là phương thức thường được các đối tượng buôn lậu sử dụng nhằm che giấu việc vận chuyển xăng dầu trái phép qua biên giới.
Ngoài ra, cơ quan Hải quan cũng cảnh báo nguy cơ một số đối tượng lợi dụng các hoạt động kinh doanh hợp pháp như cung ứng nhiên liệu cho tàu biển, tạm nhập tái xuất xăng dầu để hợp thức hóa hành vi buôn lậu. Do đó, các đơn vị cần tăng cường kiểm tra hồ sơ, giám sát chặt chẽ quy trình xuất nhập khẩu, kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường. Đối với các vụ việc vi phạm, lực lượng Hải quan được yêu cầu kiên quyết xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật, đặc biệt đối với hành vi vận chuyển xăng dầu nhập lậu, không rõ nguồn gốc xuất xứ hoặc không đảm bảo chất lượng.
Phối hợp liên ngành và nâng cao trách nhiệm doanh nghiệp
Theo đánh giá của nhiều chuyên gia quản lý, buôn lậu xăng dầu thường có tính chất liên tuyến, liên địa bàn và có thể liên quan đến nhiều lực lượng chức năng khác nhau. Do đó, Cục Hải quan yêu cầu các đơn vị trong ngành tăng cường phối hợp, trao đổi thông tin với các lực lượng như Bộ đội Biên phòng, Công an, Cảnh sát biển, Quản lý thị trường và chính quyền địa phương tại các tỉnh biên giới. Việc chia sẻ thông tin kịp thời về phương thức, thủ đoạn buôn lậu sẽ giúp nâng cao hiệu quả công tác phát hiện và xử lý vi phạm. Song song với các biện pháp kiểm soát, công tác tuyên truyền và hướng dẫn doanh nghiệp cũng được đẩy mạnh nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong hoạt động xuất nhập khẩu, quá cảnh, tạm nhập tái xuất xăng dầu.
Theo các chuyên gia kinh tế năng lượng, việc kiểm soát hiệu quả hoạt động buôn lậu xăng dầu không chỉ góp phần bảo vệ nguồn thu ngân sách mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm an ninh năng lượng và ổn định thị trường trong nước. Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới còn nhiều biến động, việc chủ động triển khai các biện pháp phòng ngừa từ sớm, từ xa của lực lượng Hải quan được kỳ vọng sẽ góp phần ngăn chặn hiệu quả các hành vi buôn lậu xăng dầu, giữ vững trật tự quản lý kinh tế và bảo đảm nguồn cung năng lượng phục vụ phát triển kinh tế – xã hội.
