Chiều 4/3/2026, tại buổi làm việc với Chi cục Hải quan khu vực III, Đoàn công tác của Cục Hải quan do Cục trưởng Nguyễn Văn Thọ dẫn đầu đã tập trung lấy ý kiến hoàn thiện Đề án thông quan tập trung – một cấu phần trọng yếu trong lộ trình cải cách, hiện đại hóa toàn ngành. Tham gia đoàn có Phó Cục trưởng Âu Anh Tuấn cùng đại diện các đơn vị chức năng thuộc cơ quan Cục Hải quan. Cuộc làm việc không chỉ dừng ở việc nghe báo cáo tiến độ xây dựng Đề án mà còn đi sâu phân tích những điểm nghẽn có thể phát sinh khi tổ chức thực hiện trên thực tế.
Theo lãnh đạo Cục Hải quan, xây dựng mô hình thông quan tập trung không đơn thuần là thay đổi quy trình nghiệp vụ, mà là tái cấu trúc phương thức quản lý theo hướng tập trung hóa khâu thông quan, tách bạch rõ chức năng giám sát – kiểm tra – xử lý hồ sơ. Đây là bước chuyển từ mô hình phân tán sang mô hình quản lý tập trung dựa trên nền tảng công nghệ và quản trị rủi ro. Định hướng này phù hợp với Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030 đã được Bộ Tài chính trình và Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, đặt mục tiêu xây dựng Hải quan số, Hải quan thông minh, vận hành dựa trên dữ liệu lớn và kết nối liên thông.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, mô hình thông quan tập trung giúp giảm trùng lặp thao tác nghiệp vụ, tối ưu hóa nguồn nhân lực, đồng thời tăng tính minh bạch trong xử lý hồ sơ. Thực tiễn thí điểm tại Quảng Ninh và Hải Phòng bước đầu ghi nhận tín hiệu tích cực: thời gian xử lý hồ sơ được rút ngắn, phân luồng rủi ro hiệu quả hơn, giảm áp lực cục bộ tại từng cửa khẩu.
Tại cuộc họp, đại diện Ban Giám sát quản lý về hải quan và Chi cục Hải quan khu vực III đã báo cáo chi tiết về phương án tổ chức bộ máy, hạ tầng công nghệ, phương thức phân công nhiệm vụ khi triển khai mô hình mới.
Chi cục trưởng Trần Mạnh Cường cho biết, năm 2026 đơn vị xác định một trong những nhiệm vụ trọng tâm là triển khai thành công thông quan tập trung gắn với phân công lại địa bàn quản lý và tái cơ cấu tổ chức theo hướng “tinh - gọn - hiệu năng - hiệu lực - hiệu quả”. Điều này đồng nghĩa với việc phải sắp xếp lại đội ngũ cán bộ, chuyển đổi vị trí việc làm, chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ trên nền tảng số. Thách thức không nhỏ nằm ở khâu thay đổi tư duy quản lý: từ xử lý hồ sơ tại chỗ sang xử lý tập trung, từ quản lý dựa vào địa bàn sang quản lý dựa vào dữ liệu và phân tích rủi ro.
Một số ý kiến tại cuộc họp cũng dự báo các tình huống có thể phát sinh như: nguy cơ quá tải hệ thống khi tập trung khối lượng lớn hồ sơ; yêu cầu bảo mật, an toàn thông tin; cơ chế phối hợp giữa bộ phận thông quan tập trung với lực lượng giám sát tại cửa khẩu; cũng như trách nhiệm pháp lý khi xảy ra sai sót.
Sau khi tiếp thu các ý kiến, Cục Hải quan sẽ hoàn thiện Đề án để trình Bộ Tài chính phê duyệt. Theo kế hoạch, sau khi được chấp thuận, mô hình sẽ được thí điểm tại Chi cục Hải quan khu vực III – đơn vị được lựa chọn nhờ quy mô, tính chất địa bàn và điều kiện hạ tầng tương đối phù hợp cho thử nghiệm.
Trong khuôn khổ chương trình công tác, Đoàn đã khảo sát thực địa địa điểm dự kiến bố trí trung tâm thông quan tập trung. Việc khảo sát nhằm đánh giá năng lực hạ tầng công nghệ thông tin, không gian làm việc, khả năng kết nối với hệ thống giám sát tại cửa khẩu và mức độ đáp ứng yêu cầu vận hành 24/7.
Giới chuyên môn nhìn nhận, nếu triển khai bài bản, thông quan tập trung sẽ tạo bước đột phá về năng suất xử lý hồ sơ, nâng cao tính chuyên nghiệp của đội ngũ cán bộ, đồng thời tăng khả năng kiểm soát rủi ro gian lận thương mại. Ngược lại, nếu chuẩn bị không kỹ, nguy cơ ách tắc dây chuyền có thể xảy ra, tác động trực tiếp tới hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp. Trong bối cảnh kim ngạch xuất nhập khẩu liên tục tăng trưởng, yêu cầu tạo thuận lợi thương mại song hành với kiểm soát chặt chẽ ngày càng cao, thông quan tập trung được kỳ vọng trở thành “bàn đạp” cho mô hình Hải quan số.
Không chỉ là câu chuyện nội bộ của một chi cục hay một địa phương, đây là bước thử nghiệm để tiến tới nhân rộng trên toàn quốc. Thành công của mô hình sẽ góp phần tái định hình phương thức quản lý hải quan theo chuẩn mực quốc tế, đáp ứng yêu cầu hội nhập và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Vấn đề còn lại không chỉ nằm ở kỹ thuật hay quy trình, mà ở quyết tâm cải cách, tính kỷ luật thực thi và sự đồng bộ giữa tổ chức bộ máy với nền tảng công nghệ. Thông quan tập trung vì thế không chỉ là một đề án nghiệp vụ, mà là phép thử cho năng lực đổi mới của toàn ngành Hải quan trong giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ.
