Quan Hóa là huyện miền núi nằm ở phía Tây tỉnh Thanh Hóa. Hoạt động kinh tế của người dân nơi đây chủ yếu dựa vào cây luồng. Thời gian qua, do diễn biến ngày càng phức tạp của đại dịch Covid 19, đồng thời một số cơ sở chế biến lâm sản đang trong thời gian bị dừng hoạt động, thực trạng này đã tác động đến đời sống của người dân trồng luồng và những lao động chế biến lâm sản từ luồng, vì vậy lãnh đạo huyện đã tìm mọi giải pháp để tháo gỡ.
Quan Hóa hiện có 27.568 ha diện tích rừng luồng, được phân bố ở 15 xã, thị trấn, số hộ dân có luồng 10.300 hộ (chiếm trên 90% số hộ toàn huyện), bình quân mỗi hộ có khoảng 2,6 ha và là nguồn thu nhập chính của các hộ gia đình. Luồng được người dân bán với nhiều hình thức: bán luồng cây (luồng phao, loại 1, 2, 3), luồng cọc, luồng cân (luồng cây, luồng băm, luồng rác); thị trường tiêu thụ cả trong và ngoài tỉnh. Các cơ sở chế biến luồng trên địa bàn huyện tính đến thời điểm 30/6/2021 hiện có 29 cơ sở (13 Công ty; 7 Hợp tác xã; 9 Hộ cá thể), trong đó có 9 doanh nghiệp, hợp tác xã có hoạt động sản xuất bột giấy, giấy đế, giấy vàng mã. Các cơ sở sản xuất luồng trên địa bàn huyện giải quyết việc làm cho trên 3.000 lao động (gồm lao động làm vệc tại các cơ sở chế biến; lao động thực hiện các chuỗi thu mua, cân, bốc vác, vận chuyển), với mức lương bình quân khoảng 5 triệu đồng/lao động/tháng.
Trong năm 2020, toàn huyện khai thác và tiêu thụ 16,8 triệu cây luồng, tương đương 325.900 tấn luồng, riêng 9 cơ sở có hoạt động ngâm ủ bột giấy tiêu thụ 102.000 tấn luồng, chiếm 31% sản lượng luồng của toàn huyện. 6 tháng đầu năm 2021, địa bàn huyện khai thác, tiêu thụ được trên 7,7 triệu cây luồng, tương đương với 149.779 tấn, bằng 88% so với cùng kỳ, trong đó luồng cọc xuất bán ra ngoài huyện 1,07 triệu cọc, tương đương 5.320 tấn. Luồng tiêu thụ trên địa bàn huyện thông qua 103 cá nhân, đơn vị đầu mối thu gom, chế biến với khoảng 67.550 tấn, bao gồm (ván sàn, đũa, bột giấy, giấy đế); tiêu thụ ngoài huyện, ngoài tỉnh, khoảng 82.230 tấn, bao gồm (luồng cây, bột giấy xuất bán).
Đối với sản lượng tiêu thụ luồng của 9 cơ sở chế biến (đang bị tạm dừng hoạt động) có hoạt động ngâm ủ bột giấy trong 6 tháng đầu năm 2020 là 4.335 tấn; 6 tháng đầu năm 2021 (thực tế sản xuất là 3 tháng) là 11.539 tấn gồm: (tăm, đũa, giấy đế, bột giấy, nan); số lượng công nhân hoạt động của 9 cơ sở là 700 người.
Từ số liệu thống kê, thu thập của các phòng chức năng và tổng hợp từ UBND các xã, thị trấn cho thấy hoạt động của 9 cơ sở sản xuất ngâm ủ bột giấy chiếm 27,6% sản lượng luồng tiêu thụ của huyện (số liệu so sánh giữa 6 tháng đầu năm 2021 trên toàn huyện so với 6 tháng sản xuất của năm 2020 của 9 cơ sở sản xuất ngâm ủ giấy), trực tiếp ảnh hưởng là 5 xã tuyến sông luồng (trừ xã Hiền Kiệt hoạt động bán luồng ra ngoài huyện) và Thị trấn Hồi Xuân, Phú Nghiêm. Các xã tuyến sông Mã (6 xã) hầu như không ảnh hưởng, vì các xã này bán luồng trực tiếp cho các đơn vị chế biến khác và bán ra tỉnh ngoài. Về lao động, ảnh hưởng khoảng 700 lao động trực tiếp làm việc tại các cơ sở chế biến. Về giá luồng, ngoài tác động của đại dịch Covid 19, việc ngừng hoạt động của các cơ sở sản xuất dẫn đến tính cạnh tranh trong thu mua nguyên liệu giảm, giá nguyên liệu cũng giảm so với cùng kỳ năm trước từ 100 - 150 đồng/kg.
Từ thực trạng sản xuất, chế biến và tiêu thụ luồng trên địa bàn, huyện Quan Hóa đã tìm mọi giải pháp nhằm khắc phục khó khăn. Theo đó, tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động sản xuất chế biến, phát hiện các hoạt động sản xuất gây ô nhiễm môi trường, xử lý theo quy định của pháp luật; khuyến khích các hoạt động chế biến, tiêu thụ luồng đem lại giá trị kinh tế, không gây ô nhiễm môi trường như xây dựng các xưởng băm luồng thô bán cho các cơ sở ngoài tỉnh; tìm thị trường đầu ra ổn định cho cây luồng; tạo điều kiện thuận lợi để các cá nhân, doanh nghiệp vào huyện thu mua, tiêu thụ luồng. Đồng thời duy trì phát triển vùng nguyên liệu. Hướng dẫn các biện pháp thâm canh, phục tráng rừng luồng, thực hiện khai thác luồng đúng quy trình kỹ thuật, áp dụng các biện pháp chăm sóc tiến bộ cho rừng luồng; chú trọng đầu tư xây dựng các tuyến đường sản xuất vào rừng luồng, góp phần giảm chi phí, giảm thời gian vận chuyển, tăng chất lượng cây luồng sau khai thác, vận chuyển.
Mặc dù sự ngưng trệ của 9 cơ sở chế biến tuy không lớn (chỉ chiếm gần 30%) song nếu để kéo dài sẽ là tỉ lệ thuận với thiệt hại về kinh tế. Do đó, UBND huyện Quan Hóa đã kiến nghị UBND tỉnh tiếp tục chỉ đạo các sở, ngành liên quan phối hợp, hỗ trợ huyện kiểm tra kết luận việc thực hiện khắc phục những thiếu sót của 9 cơ sở chế biến trong xử lý ô nhiễm môi trường. Đối với các cơ sở sản xuất đã khắc phục đạt theo quy định về bảo vệ môi trường, đề nghị UBND tỉnh sớm cho hoạt động trở lại. Đồng thời Huyện cũng kiến nghị Tỉnh hỗ trợ huyện kêu gọi, thu hút các doanh nghiệp có công nghệ chế biến cao, không gây ô nhiễm môi trường vào đầu tư nhằm tạo ra những chuyển biến tích cực cho việc sử dụng nguồn nguyên liệu luồng và nguồn lao động của huyện./.
