Những năm gần đây, vị thế và vai trò của doanh nghiệp tại Việt Nam đã có sự thay đổi cơ bản. Doanh nghiệp trở thành các chủ thể độc lập, tự chủ, có vai trò quan trọng đóng góp chủ yếu cho tổng sản phẩm quốc gia, tạo ra việc làm, giải quyết các vấn đề xã hội…
Chính vì tầm quan trọng của doanh nghiệp cho nên nhiều năm gần đây, vấn đề hỗ trợ doanh nghiệp phát triển đang được Nhà nước ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên, về mặt hệ thống và chính sách (pháp luật) thì vẫn còn nhiều hạn chế trong việc áp dụng và thực thi chính sách pháp luật về doanh nghiệp.
Diễn đàn chính sách Hỗ trợ doanh nghiệp chịu ảnh hưởng của dịch Covid-19
Một trong những vấn đề tồn tại đang gây khó cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư nước ngoài, đó là tình trạng các văn bản pháp luật được ban hành trước thời điểm Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư có hiệu lực, vẫn chưa được điều chỉnh hoàn thiện để đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ với những cải cách của các luật này. Đây là một bất cập không đáng có.
Chẳng hạn, chỉ riêng về thực hiện chính sách thuế, tuy đã có những điều chỉnh, nhưng vẫn còn nhiều điều cần tiếp tục điều chỉnh, tránh trường hợp: Để áp dụng cho một tình huống cụ thể về chính sách thuế, doanh nghiệp phải tìm hiểu rất nhiều thông tư, nghị định để biết những quy định về thuế hiện tại. Do quy định, hướng dẫn về các loại thuế còn dàn trải ở nhiều thông tư, nghị định của các năm khác nhau, trong khi đó, một số lĩnh vực lại chưa rõ ràng cụ thể, hoặc chồng chéo dẫn đến khó thực hiện cho doanh nghiệp. Hoặc, việc ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện pháp luật về thuế của Bộ Tài chính còn chậm so với thời hạn thi hành quy định của các văn bản Luật, Nghị định, khiến doanh nghiệp phải điều chỉnh nhiều nghiệp vụ kinh tế phát sinh như điều chỉnh hóa đơn, chứng từ, làm gia tăng chi phí, thời gian không đáng có; Việc áp dụng hóa đơn điện tử chưa có sự thống nhất giữa các cơ quan quản lý khác nhau; Mặc dù cơ quan thuế khuyến khích doanh nghiệp sử dụng hóa đơn điện tử để tiết kiệm chi phí và thuận tiện trong việc quản lý, nhưng khi doanh nghiệp áp dụng hóa đơn điện tử rồi lại vẫn phải sử dụng hóa đơn giấy.
Hoặc một vấn đề khác là công tác hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp: Đây cũng là khâu còn yếu, nhất là hỗ trợ đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa (hiện chiếm tỷ lệ rất lớn trong khối doanh nghiệp tại Việt Nam); Doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận các thông tin pháp luật, điều này đã ảnh hưởng đến sự hiểu biết của người quản lý doanh nghiệp về hệ thống pháp luật kinh doanh của Nhà nước và do đó cũng gây khó khăn trong việc thực thi pháp luật… Nói chung, bất cập về mặt chính sách, pháp luật đối với hoạt động của doanh nghiệp còn khá nhiều.
Vậy những giải pháp nào để khắc phục những hạn chế đó? Theo các Chuyên gia, rất cần sự quán triệt ở cả hai phía: Nhà nước và Doanh nghiệp.
Về phía các cơ quan nhà nước: Cần tiếp thu kịp thời những phản ánh của doanh nghiệp và cân nhắc, xem xét ngay để kiến nghị tới cơ quan ban hành văn bản pháp luật, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ và nâng cao chất lượng phục vụ của cán bộ, công chức; xây dựng quy chế làm việc và áp dụng luân chuyển cán bộ thường xuyên để tránh tình trạng tham nhũng, cửa quyền, sách nhiễu, gây khó khăn cho doanh nghiệp. Cơ quan quản lý cần cung cấp thông tin pháp lý thường xuyên cho doanh nghiệp bằng nhiều hình thức dễ tiếp thu nhất. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong doanh nghiệp về kiến thức và hiểu biết pháp luật thông qua các lớp đào tạo, bồi dưỡng, hội thảo chuyên sâu về từng lĩnh vực mà doanh nghiệp hoạt động.
Đặc biệt, trong tình hình Đại dịch Covid-19 gây những hậu quả xấu cho nền kinh tế nói chung, cho hoạt động doanh nghiệp nói riêng, Nhà nước cần tiếp tục có sự hỗ trợ tối đa cho doanh nghiệp phát triển; coi việc thực hiện các giải pháp, chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện phát triển doanh nghiệp và khôi phục nền kinh tế là nhiệm vụ trọng yếu, cấp bách, cần sự vào cuộc của toàn bộ hệ thống chính trị. Cần thực hiện việc rà soát cắt giảm và không tạo thêm các rào cản về thủ tục hành chính, pháp lý cho doanh nghiệp. Có biện pháp hữu hiệu để loại bỏ triệt để tình trạng cố tình gây khó khăn, nhũng nhiễu người dân và doanh nghiệp của một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức; sự trì trệ, thiếu trách nhiệm tại một số bộ phận của Bộ, cơ quan Trung ương và địa phương, đặc biệt ở cấp cơ sở. Đổi mới mạnh mẽ quan điểm, phương pháp tiếp cận khi xây dựng các chính sách liên quan đến hoạt động đầu tư kinh doanh theo hướng chọn-bỏ (như kiểu trắc nghiệm), dễ hiểu, dễ áp dụng, đảm bảo thực thi chính sách một cách thống nhất, kịp thời, có tầm nhìn dài hạn, ổn định, không phân biệt đối xử, tích cực nuôi dưỡng nguồn thu cho ngân sách. Phục hồi chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị bị đứt gẫy; xây dựng và phát triển chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị mới; Tập trung kích cầu phát triển thị trường nội địa. Đẩy mạnh hoạt động quảng bá du lịch, xúc tiến thương mại, đầu tư; khai thác tối đa lợi thế của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới. Hỗ trợ phục hồi, đổi mới hoạt động sản xuất kinh doanh gắn với việc làm và nuôi dưỡng nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Nâng cao chất lượng cơ sở hạ tầng, phát triển nhân lực, khởi nghiệp sáng tạo. Hỗ trợ chuyển đổi số, kinh tế số. Thực hiện nhất quán và triệt để cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, tập trung giải quyết các điểm nghẽn, bất cập làm cản trở sự phát triển của doanh nghiệp… Những giải pháp đó, nếu thực hiện kiên quyết và thành công thì chắc chắn sẽ thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của doanh nghiệp; góp phần thiết thực vào sự phát triển của nền kinh tế đất nước sau dịch Covid-19.
Về phía doanh nghiệp: Phải chủ động hơn nữa trong việc phản hồi những khó khăn, vướng mắc trong việc thực thi pháp luật với các cơ quan nhà nước, đồng thời tích cực đóng góp, đề xuất giải pháp cho cơ quan quản lý trong việc xây dựng, sửa đổi, bổ sung các luật liên quan tới thuế, hải quan nhằm đảm bảo tính khả thi, sự công bằng, minh bạch, dễ hiểu, dễ thực hiện của các văn bản pháp luật. Chấp hành nghiêm túc chính sách, pháp luật đã ban hành vừa là nghĩa vụ, trách nhiệm, vừa là quyền lợi của Doanh nghiệp để có thể phát triển nhanh và bền vững.
Các chuyên gia cho rằng, trước những bất cập trong việc thực thi chính sách, các cơ quan ban, ngành và địa phương cần nắm bắt kịp thời những vướng mắc trong việc triển khai để điều chỉnh cho phù hợp. Tiếp tục thiết kế các hình thức hỗ trợ phù hợp với các doanh nghiệp ở từng ngành, lĩnh vực và trong từng giai đoạn. Ưu tiên các doanh nghiệp có quy mô nhỏ, vừa; bởi các loại hình doanh nghiệp này khả năng chống chịu chưa cao.
Nếu các thủ tục hành chính được cải thiện một cách tích cực theo hướng đơn giản hóa, thì sẽ giải quyết rất nhiều vấn đề; không phải chỉ có vấn đề là các gói giải pháp, các gói hỗ trợ bằng tiền bạc được khai thông, mà chính là tác động cải cách về thể chế, về thủ tục hành chính sẽ góp phần thúc đẩy nhanh các dự án sản xuất kinh doanh đi vào hoạt động.
Những vấn đề hạn chế nêu trên cũng đã và đang được từng bước khắc phục và hoàn thiện. Nhưng điều đáng mừng là Chính phủ rất quan tâm đến vấn đề này, đến sự phát triển của doanh nghiệp. Để tạo thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển, ngay từ những ngày đầu năm mới 2021, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 02 tập trung vào cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia năm 2021. Nghị quyết đã bổ sung mở rộng các giải pháp trọng tâm thực hiện để phù hợp với tình hình mới, thích ứng với bối cảnh dịch Covid-19 và mục tiêu phát triển bền vững. Cộng đồng doanh nghiệp mong muốn Chính phủ có cơ chế, chính sách tài chính ưu đãi hơn để hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số và cơ cấu lại sản xuất kinh doanh.
