Trong bối cảnh thương mại biên giới phục hồi mạnh mẽ, hoạt động xuất nhập khẩu qua địa bàn Móng Cái đang bước vào giai đoạn tăng trưởng cả về quy mô lẫn tính chất giao dịch. Cùng với yêu cầu thúc đẩy lưu thông hàng hóa, tạo thuận lợi thương mại và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, áp lực đặt lên cơ quan Hải quan cũng ngày càng lớn khi các hành vi gian lận thương mại, buôn lậu, giả mạo xuất xứ và lợi dụng chính sách ưu đãi thuế có chiều hướng tinh vi hơn. Giữa bối cảnh đó, Hải quan cửa khẩu quốc tế Móng Cái đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp quản lý hiện đại, lấy chuyển đổi số, quản lý rủi ro và bảo đảm an ninh kinh tế làm trục xuyên suốt trong toàn bộ hoạt động nghiệp vụ.
Theo thống kê, trong 4 tháng đầu năm 2026, đơn vị đã xử lý gần 99.000 tờ khai hải quan; tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua địa bàn đạt khoảng 6,297 tỷ USD; số thu ngân sách nhà nước đạt trên 1.275 tỷ đồng, tăng tới 46% so với cùng kỳ năm 2025 và hoàn thành khoảng 21% kế hoạch năm. Đây không chỉ là những con số thể hiện sức bật của thương mại biên giới mà còn phản ánh hiệu quả của mô hình quản lý hải quan theo hướng hiện đại, số hóa và kiểm soát chủ động.
Chuyển đổi số trở thành “lá chắn mềm” trong quản lý hải quan
Một trong những điểm nhấn nổi bật tại Hải quan cửa khẩu quốc tế Móng Cái thời gian qua là việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giám sát và kiểm soát hoạt động xuất nhập khẩu. Từ khâu tiếp nhận hồ sơ, đăng ký tờ khai, phân luồng kiểm tra đến giám sát hàng hóa, dữ liệu đều được kết nối, cập nhật và xử lý trên nền tảng điện tử. Hệ thống camera giám sát, máy soi container, cân điện tử và cơ sở dữ liệu quản lý tập trung đang phát huy hiệu quả rõ nét trong việc nâng cao năng lực kiểm tra, giảm thời gian thông quan nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát chặt chẽ. Việc khai thác dữ liệu số giúp cơ quan Hải quan chủ động nhận diện dấu hiệu bất thường từ sớm, từ xa. Các thông tin liên quan đến doanh nghiệp, trị giá khai báo, xuất xứ hàng hóa, mã số HS, tuyến vận chuyển hay biến động kim ngạch được phân tích liên tục nhằm phục vụ công tác cảnh báo rủi ro. Trong bối cảnh hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới, logistics và kho ngoại quan phát triển nhanh, chuyển đổi số không còn đơn thuần là công cụ hỗ trợ mà đã trở thành “lá chắn mềm” giúp lực lượng Hải quan nâng cao năng lực quản trị, hạn chế khoảng trống trong giám sát và ngăn ngừa vi phạm ngay từ đầu nguồn.
Lãnh đạo đơn vị xác định rõ, tạo thuận lợi thương mại phải song hành với giữ vững an ninh kinh tế và kỷ cương quản lý nhà nước. Theo đó, toàn thể công chức, người lao động được quán triệt nghiêm túc tinh thần hỗ trợ doanh nghiệp nhưng không buông lỏng quản lý; cải cách thủ tục hành chính nhưng không đánh đổi bằng việc giảm hiệu lực kiểm tra, giám sát. Trong điều kiện hoạt động xuất nhập khẩu gia tăng nhanh về số lượng doanh nghiệp tham gia, đa dạng loại hình giao dịch và phương thức vận chuyển, nguy cơ phát sinh các hành vi gian lận cũng phức tạp hơn. Không chỉ dừng ở các hành vi buôn lậu truyền thống, nhiều đối tượng còn lợi dụng chính sách ưu đãi thuế, gian lận xuất xứ, khai sai trị giá, mã số hàng hóa hoặc lợi dụng loại hình tạm nhập tái xuất để trục lợi. Trước tình hình đó, Hải quan cửa khẩu quốc tế Móng Cái tập trung triển khai mô hình quản lý rủi ro theo hướng trọng tâm, trọng điểm. Các đội nghiệp vụ tăng cường rà soát, phân loại doanh nghiệp theo cấp độ rủi ro; đặc biệt chú ý nhóm doanh nghiệp mới thành lập, doanh nghiệp có kim ngạch tăng đột biến hoặc thay đổi bất thường về thông tin pháp lý. Những loại hình tiềm ẩn nguy cơ cao như gia công, sản xuất xuất khẩu, quá cảnh, kho ngoại quan hay tạm nhập tái xuất đều được kiểm soát chặt chẽ bằng các biện pháp nghiệp vụ kết hợp dữ liệu số.
Chủ động đấu tranh với gian lận thương mại và hàng giả
Một trong những yêu cầu đặt ra hiện nay là phải ngăn chặn hiệu quả tình trạng buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới và gian lận thương mại trong bối cảnh lưu lượng hàng hóa ngày càng lớn. Tại địa bàn Móng Cái, công tác kiểm soát hải quan đang được triển khai theo hướng chủ động nắm chắc địa bàn, tuyến trọng điểm, đối tượng và nhóm hàng có nguy cơ vi phạm cao. Các lực lượng nghiệp vụ tăng cường thu thập thông tin, phân tích dữ liệu, phối hợp tuần tra kiểm soát nhằm kịp thời phát hiện các hành vi gian lận về xuất xứ, khai sai mã số, trị giá, số lượng hàng hóa; đồng thời tập trung đấu tranh với hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ.
Đáng chú ý, đơn vị đặc biệt quan tâm đến các lĩnh vực mới nổi như thương mại điện tử xuyên biên giới, dịch vụ logistics, kho bãi và hoạt động của cư dân biên giới. Đây được xem là những khu vực tiềm ẩn nguy cơ phát sinh vi phạm nếu thiếu sự giám sát đồng bộ và liên thông dữ liệu quản lý. Việc khai thác hiệu quả hệ thống máy soi container, camera giám sát và dữ liệu điện tử đã giúp nâng cao đáng kể năng lực phát hiện vi phạm, giảm phụ thuộc vào kiểm tra thủ công, đồng thời hạn chế tối đa việc hình thành các “điểm nóng” buôn lậu trên địa bàn cửa khẩu.
Song song với công tác kiểm soát, Hải quan cửa khẩu quốc tế Móng Cái tiếp tục duy trì quan hệ đối tác Hải quan – Doanh nghiệp theo hướng thực chất và minh bạch. Đơn vị thường xuyên hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật chính sách thuế, quy định xuất xứ, thủ tục kiểm tra chuyên ngành và hồ sơ chứng từ liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu. Các hoạt động tuyên truyền pháp luật được triển khai linh hoạt nhằm giúp doanh nghiệp nâng cao ý thức tuân thủ và hạn chế sai sót trong kê khai. Điểm đáng chú ý là toàn bộ hoạt động hỗ trợ đều được thực hiện trên nguyên tắc công khai, đúng quy định pháp luật, không phát sinh cơ chế “xin – cho”, không hướng dẫn ngoài quy định và không để lợi dụng chính sách tạo thuận lợi thương mại nhằm hợp thức hóa hành vi vi phạm. Theo đánh giá của cộng đồng doanh nghiệp, việc đẩy mạnh số hóa thủ tục hải quan và tăng cường trao đổi trực tuyến đã giúp giảm đáng kể thời gian thông quan, tiết kiệm chi phí logistics và nâng cao tính minh bạch trong xử lý hồ sơ.
Giữ nghiêm kỷ luật công vụ, nâng cao hiệu lực quản lý
Cùng với cải cách thủ tục và hiện đại hóa quản lý, Hải quan cửa khẩu quốc tế Móng Cái đặc biệt coi trọng việc siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính. Lãnh đạo đơn vị thường xuyên kiểm tra công vụ, giám sát quy trình xử lý hồ sơ, thái độ phục vụ doanh nghiệp và thời gian giải quyết thủ tục. Các biểu hiện gây phiền hà, thiếu trách nhiệm hoặc buông lỏng quản lý đều bị xử lý nghiêm theo quy định. Mỗi đội nghiệp vụ được giao rõ trách nhiệm theo từng tuyến, địa bàn và nhóm hàng trọng điểm; đồng thời chủ động tham mưu giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, kiểm tra và kiểm soát hải quan.
Trong bối cảnh thương mại biên giới tiếp tục mở rộng, yêu cầu đặt ra đối với lực lượng Hải quan không chỉ là thông quan nhanh mà còn phải xây dựng được môi trường xuất nhập khẩu an toàn, minh bạch và bền vững. Với định hướng lấy chuyển đổi số làm nền tảng, quản lý rủi ro làm trọng tâm và liêm chính công vụ làm nguyên tắc thực thi, Hải quan cửa khẩu quốc tế Móng Cái đang từng bước khẳng định vai trò là “lá chắn” bảo vệ an ninh kinh tế quốc gia nơi tuyến đầu biên giới, đồng thời tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế cửa khẩu theo hướng hiện đại và hội nhập sâu rộng.
