Trong bối cảnh đó, việc triển khai các quy định của Luật An ninh mạng và các văn bản pháp luật liên quan nhằm tăng cường kiểm soát, xác thực danh tính người dùng, truy quét các tài khoản ẩn danh có hành vi vi phạm đang trở thành yêu cầu cấp thiết để xây dựng môi trường số lành mạnh, an toàn và văn minh.
Không gian mạng không phải vùng miễn trừ trách nhiệm. Ảnh minh họa - TL
Mặt trái của “chiếc mặt nạ” ẩn danh trên mạng xã hội
Không thể phủ nhận rằng tính năng ẩn danh trên internet có những giá trị nhất định trong việc bảo vệ quyền riêng tư, tự do biểu đạt và an toàn thông tin cá nhân. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều đối tượng đã lợi dụng đặc điểm này để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật mà không phải chịu trách nhiệm về phát ngôn của mình.
Những năm gần đây, không khó để bắt gặp các tài khoản Facebook, TikTok, YouTube, X hay các diễn đàn trực tuyến sử dụng tên giả, hình ảnh giả, thậm chí thông tin nhận dạng hoàn toàn không có thật. Từ các “nick ảo” này, nhiều cá nhân đã liên tục đăng tải thông tin sai sự thật, cắt ghép hình ảnh, xuyên tạc nội dung, xúc phạm danh dự người khác hoặc tung tin thất thiệt về hoạt động của các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và tổ chức xã hội.
Đáng chú ý, một số đối tượng còn xây dựng cả hệ thống tài khoản ảo nhằm tạo hiệu ứng đám đông, khuếch đại thông tin sai lệch, dẫn dắt dư luận theo hướng tiêu cực. Chỉ trong thời gian ngắn, những thông tin chưa được kiểm chứng có thể lan truyền với tốc độ rất nhanh, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của tổ chức, danh dự của cá nhân, thậm chí tác động tiêu cực đến trật tự xã hội và môi trường đầu tư kinh doanh.
Nhiều vụ việc cho thấy hậu quả không chỉ dừng lại ở thiệt hại về hình ảnh mà còn gây tổn thất kinh tế lớn cho doanh nghiệp, ảnh hưởng đến hoạt động quản lý của cơ quan nhà nước và tạo tâm lý hoang mang trong xã hội.
Hoàn thiện hành lang pháp lý để làm sạch không gian mạng
Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ phát triển internet và mạng xã hội thuộc nhóm cao trên thế giới. Cùng với quá trình chuyển đổi số quốc gia, yêu cầu bảo đảm an ninh mạng ngày càng trở nên cấp thiết.
Luật An ninh mạng được ban hành nhằm thiết lập khuôn khổ pháp lý bảo vệ chủ quyền, lợi ích quốc gia trên không gian mạng, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Cùng với đó, hệ thống pháp luật liên quan như Bộ luật Hình sự, Luật Viễn thông, Luật Công nghệ thông tin, các nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông và an ninh mạng đã tạo thành cơ sở pháp lý tương đối đầy đủ để xử lý các hành vi vi phạm.
Trong xu hướng quản lý hiện đại, việc tăng cường xác thực danh tính người dùng trên môi trường số được xem là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế tình trạng “ném đá giấu tay” trên mạng xã hội. Các nền tảng cung cấp dịch vụ xuyên biên giới ngày càng được yêu cầu phối hợp với cơ quan chức năng trong việc xác minh thông tin người dùng, cung cấp dữ liệu phục vụ điều tra khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật.
Thực tiễn cho thấy, nhiều quốc gia trên thế giới cũng đang triển khai các biện pháp tương tự nhằm nâng cao trách nhiệm của người dùng internet. Nguyên tắc chung là mọi quyền tự do ngôn luận đều phải được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật và không được xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.
Truy quét tài khoản ẩn danh: Không nhằm hạn chế quyền tự do biểu đạt
Một số ý kiến cho rằng việc kiểm soát tài khoản ẩn danh có thể ảnh hưởng đến quyền tự do ngôn luận. Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng pháp luật không cấm công dân bày tỏ ý kiến, phản biện xã hội hay đóng góp ý kiến đối với hoạt động quản lý nhà nước.
Ngược lại, Nhà nước luôn khuyến khích người dân tham gia góp ý xây dựng chính sách, phản ánh những bất cập trong đời sống xã hội. Điều quan trọng là các ý kiến đó phải dựa trên thông tin xác thực, được thể hiện một cách khách quan, văn minh và có trách nhiệm.
Ranh giới giữa quyền phản biện và hành vi vi phạm pháp luật nằm ở việc cố ý đăng tải thông tin sai sự thật, vu khống, xúc phạm danh dự người khác hoặc kích động gây mất ổn định xã hội.
Do đó, việc truy quét các tài khoản ẩn danh vi phạm không phải là hạn chế quyền tự do biểu đạt mà là bảo vệ quyền lợi chính đáng của cộng đồng. Một môi trường mạng lành mạnh phải bảo đảm mọi người được phát biểu ý kiến nhưng cũng phải chịu trách nhiệm đối với những phát ngôn của mình.
Tương tự như trong đời sống thực, không ai có quyền đứng giữa nơi công cộng để bịa đặt, vu khống hoặc xúc phạm người khác mà không bị xử lý. Không gian mạng cũng không thể là vùng “miễn trừ trách nhiệm” cho các hành vi đó.
Nhiều vụ việc đã bị xử lý nghiêm
Thời gian qua, lực lượng chức năng đã phát hiện và xử lý nhiều trường hợp sử dụng tài khoản mạng xã hội để đăng tải thông tin sai sự thật, xúc phạm danh dự cá nhân và tổ chức.
Không ít đối tượng từng cho rằng việc sử dụng tên giả, tài khoản ảo sẽ giúp tránh được sự phát hiện của cơ quan chức năng. Tuy nhiên, với sự phát triển của công nghệ điều tra số, việc truy vết địa chỉ IP, thiết bị đăng nhập, lịch sử hoạt động và các dấu vết điện tử ngày càng hiệu quả.
Nhiều trường hợp đã bị xử phạt hành chính, buộc gỡ bỏ thông tin vi phạm, công khai xin lỗi hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi hành vi gây hậu quả nghiêm trọng.
Những vụ việc này cho thấy không gian mạng không phải là “thế giới vô danh” như nhiều người vẫn nghĩ. Mọi hành vi vi phạm đều để lại dấu vết và có thể bị phát hiện, xử lý theo quy định của pháp luật.
Xây dựng văn hóa ứng xử có trách nhiệm trên môi trường số
Bên cạnh các giải pháp pháp lý và kỹ thuật, việc xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian mạng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Mỗi người dùng internet cần nâng cao nhận thức về trách nhiệm công dân số; kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ; không tiếp tay cho các hành vi tung tin giả, bôi nhọ hoặc kích động thù hận. Việc nhấn nút “chia sẻ”, “bình luận” hay “đăng tải” đôi khi chỉ diễn ra trong vài giây nhưng có thể tạo ra hậu quả kéo dài đối với nhiều người.
Các cơ quan quản lý, tổ chức xã hội, nhà trường và gia đình cũng cần tăng cường giáo dục kỹ năng số, đạo đức số và ý thức tuân thủ pháp luật cho người dân, đặc biệt là giới trẻ – nhóm đối tượng sử dụng mạng xã hội với tần suất cao.
Song song với đó, các nền tảng mạng xã hội cần chủ động hơn trong việc phát hiện, ngăn chặn tài khoản giả mạo, nội dung độc hại và phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng khi có yêu cầu theo quy định pháp luật.
Hướng tới không gian mạng an toàn, minh bạch và văn minh
Chuyển đổi số đang mở ra nhiều cơ hội phát triển cho đất nước, nhưng cũng đặt ra những thách thức mới về bảo đảm an ninh, an toàn trên không gian mạng. Việc tăng cường truy quét các tài khoản ẩn danh có hành vi bôi nhọ, vu khống, phát tán thông tin sai sự thật là xu thế tất yếu nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân cũng như lợi ích quốc gia.
Một xã hội văn minh không thể chấp nhận tình trạng những “chiếc mặt nạ số” được sử dụng để xúc phạm danh dự người khác hoặc gây nhiễu loạn thông tin. Khi mọi hành vi trên không gian mạng đều gắn với trách nhiệm pháp lý tương ứng, môi trường số sẽ trở nên minh bạch, an toàn và đáng tin cậy hơn.
Thực thi hiệu quả các quy định của Luật An ninh mạng không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý nhà nước mà còn là trách nhiệm chung của mỗi công dân. Chỉ khi quyền tự do đi đôi với trách nhiệm, không gian mạng mới thực sự trở thành môi trường tích cực, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế số, xã hội số và công dân số trong kỷ nguyên mới.
Luật gia, Nhà báo Đoàn Mạnh Phương
