Bứt phá kim ngạch, ngân sách tăng trưởng tích cực
Bức tranh thương mại Việt Nam trong quý I/2026 ghi nhận gam màu sáng với mức tăng trưởng ấn tượng, phản ánh sự phục hồi mạnh mẽ của nền kinh tế và hiệu quả của các chính sách điều hành. Theo số liệu tổng hợp, trong tháng 3/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 93,55 tỷ USD, tăng tới 39,2% so với tháng trước, tương ứng tăng 26,36 tỷ USD. Đây là mức tăng trưởng theo tháng hiếm thấy trong nhiều năm gần đây, cho thấy sự tăng tốc rõ nét của hoạt động sản xuất và thương mại. Trong đó, xuất khẩu đạt 46,44 tỷ USD, tăng 40,3%, tương ứng tăng 13,35 tỷ USD; nhập khẩu đạt 47,11 tỷ USD, tăng 38,2%, tương ứng tăng 13,01 tỷ USD. Cán cân thương mại cơ bản được duy trì ổn định, phản ánh nhu cầu nguyên liệu đầu vào phục vụ sản xuất đang gia tăng mạnh.
Tính chung 3 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 249,50 tỷ USD, tăng 23% so với cùng kỳ năm trước, tương ứng tăng 46,61 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu đạt 122,93 tỷ USD (tăng 19,1%), nhập khẩu đạt 126,57 tỷ USD (tăng 27%). Song hành với tăng trưởng thương mại, thu ngân sách nhà nước (NSNN) từ hoạt động xuất nhập khẩu cũng ghi nhận kết quả khả quan. Riêng tháng 3/2026, số thu đạt 43.921 tỷ đồng, tăng 38,1% so với tháng trước. Lũy kế quý I, thu NSNN đạt 117.105 tỷ đồng, bằng 26% dự toán và tăng 14,4% so với cùng kỳ năm 2025. Những con số này không chỉ phản ánh quy mô giao thương mở rộng mà còn cho thấy hiệu quả của công tác quản lý thu, chống thất thu và tạo thuận lợi thương mại của ngành Hải quan.
Buôn lậu, gian lận thương mại gia tăng trên nhiều tuyến
Trái ngược với gam màu sáng của tăng trưởng, tình hình buôn lậu, gian lận thương mại (GLTM) và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới trong quý I/2026 lại diễn biến phức tạp, đặt ra áp lực lớn cho lực lượng chức năng. Từ ngày 15/12/2025 đến 14/3/2026, toàn ngành Hải quan đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 4.877 vụ vi phạm, tăng 25,8% so với cùng kỳ năm trước. Trị giá hàng hóa vi phạm ước tính lên tới 4.766 tỷ đồng. Đáng chú ý, cơ quan Hải quan đã khởi tố 4 vụ và chuyển khởi tố 28 vụ, cho thấy tính chất nghiêm trọng của nhiều vụ việc.
Tuyến đường biển tiếp tục là “điểm nóng” với 2.638 vụ vi phạm, chiếm 54,1% tổng số vụ, tăng 29% so với cùng kỳ. Các cảng biển lớn như Cát Lái, Hải Phòng, Cái Mép, Đà Nẵng trở thành địa bàn trọng điểm. Các hành vi vi phạm nổi lên gồm xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, khai sai thông tin pháp lý, gian lận trong nhập khẩu hàng hóa thuộc diện quản lý chuyên ngành. Đáng chú ý, tại vùng biển Đông Bắc xuất hiện tình trạng vận chuyển trái phép dầu diesel qua biên giới, trong khi vùng biển Tây Nam ghi nhận hiện tượng khai sai lượng nhiên liệu dự trữ.
Trên tuyến đường bộ, lực lượng Hải quan đã phát hiện 1.384 vụ vi phạm, chiếm 28,4% tổng số vụ. Hoạt động buôn lậu tập trung tại các tuyến biên giới Việt - Trung, Việt - Campuchia, Việt - Lào, với các mặt hàng nhạy cảm như pháo nổ, đường kính, thuốc bảo vệ thực vật. Các đối tượng lợi dụng chính sách ưu đãi cư dân biên giới và tạo thuận lợi thương mại để hợp thức hóa hàng lậu, gây khó khăn cho công tác kiểm soát.
Trong khi đó, tuyến hàng không và chuyển phát nhanh nổi lên là kênh vận chuyển các mặt hàng giá trị cao và ma túy. Tuyến hàng không ghi nhận 249 vụ vi phạm, với trị giá ước tính 241,5 tỷ đồng, tăng 28%. Tuyến chuyển phát nhanh phát hiện 418 vụ, trị giá khoảng 288,1 tỷ đồng. Đặc biệt, tình trạng vận chuyển ma túy qua các chuyến bay quá cảnh từ Qatar, Thái Lan, cũng như các chuyến bay đi Úc, New Zealand diễn biến phức tạp. Chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới tiếp tục là động lực thúc đẩy hoạt động buôn lậu vàng qua đường hàng không. Trước tình hình trên, ngành Hải quan đã chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm kiểm soát hiệu quả hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại.
Cụ thể, Cục Hải quan đã ban hành 3 kế hoạch lớn, cùng 12 văn bản cảnh báo đối với các mặt hàng trọng điểm như vàng, thuốc lá, thuốc lá điện tử, vũ khí, mỹ phẩm, đá nhân tạo… Đồng thời, tăng cường chỉ đạo kiểm soát buôn lậu dịp cuối năm và triển khai kế hoạch phòng, chống ma túy trong năm 2026. Đáng chú ý, cơ quan Hải quan đã tham mưu Bộ Tài chính kiện toàn Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả theo Quyết định số 420/QĐ-BTC ngày 09/3/2026, qua đó nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành. Song song đó, ngành đang hoàn thiện các quy định về chế độ báo cáo, xây dựng đề án nâng cao năng lực kiểm soát của lực lượng kiểm soát hải quan, hướng tới hiện đại hóa và chuyên nghiệp hóa công tác chống buôn lậu.
Công tác phòng, chống ma túy tiếp tục được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Trong kỳ, ngành Hải quan đã phối hợp với Công an và Bộ đội Biên phòng phát hiện, bắt giữ 46 vụ với 58 đối tượng. Tang vật thu giữ lên tới 244 kg ma túy các loại, trong đó có 160,6 kg ma túy tổng hợp, 22,8 kg heroin, 8,5 kg cocain và nhiều loại khác. Đây là con số đáng báo động, cho thấy Việt Nam tiếp tục là địa bàn trung chuyển ma túy quốc tế.
Giữ vững “kỷ cương cửa khẩu” trong bối cảnh mới
Có thể thấy, trong bối cảnh thương mại tăng trưởng nhanh, áp lực lên công tác quản lý hải quan ngày càng lớn. Việc vừa tạo thuận lợi thương mại, vừa đảm bảo kiểm soát chặt chẽ là bài toán không dễ.
Tuy nhiên, với những kết quả đạt được trong quý I/2026, ngành Hải quan đã cho thấy sự chủ động, linh hoạt và quyết liệt trong điều hành. Từ tăng trưởng kim ngạch, thu ngân sách đến đấu tranh chống buôn lậu, tất cả đều phản ánh một hệ thống đang vận hành hiệu quả.
Trong thời gian tới, khi dòng chảy thương mại tiếp tục mở rộng, yêu cầu đặt ra không chỉ là kiểm soát mà còn phải nâng cao năng lực dự báo, ứng dụng công nghệ và tăng cường phối hợp liên ngành, nhằm giữ vững kỷ cương thương mại, bảo vệ lợi ích quốc gia và cộng đồng doanh nghiệp.
