Mỗi độ Xuân về, khi đất trời giao hòa trong sắc mới, lòng người Việt lại hướng đến những khởi đầu tốt đẹp, cùng những kỳ vọng cho tương lai. Xuân không chỉ là mùa của thiên nhiên hồi sinh, mà còn là mùa của suy ngẫm và hoạch định: Suy ngẫm về chặng đường đã qua, hoạch định cho con đường đang tới. Trong dòng chảy ấy, câu chuyện phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao nổi lên như một yêu cầu cấp thiết, mang tính chiến lược lâu dài đối với sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
Theo quan niệm Á Đông, Ngựa tượng trưng cho sự năng động, bền bỉ, khát vọng vươn xa và tinh thần không ngừng tiến bước. Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, những năm mang hình tượng con Ngựa thường gợi nhắc đến yêu cầu đổi mới tư duy, tăng tốc phát triển và bứt phá mạnh mẽ. Nhìn lại và suy ngẫm trong bối cảnh “năm con Ngựa”, vấn đề phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của đất nước càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Trước hết có thể khẳng định rằng, yếu tố con người là trung tâm, chủ thể và động lực của mọi quá trình phát triển. Con người không chỉ tạo ra của cải vật chất mà còn sáng tạo tri thức, văn hóa, khoa học - công nghệ và hệ giá trị xã hội. Mọi nguồn lực khác (tài nguyên, vốn, công nghệ) chỉ phát huy hiệu quả khi được con người tổ chức, quản lý và sử dụng đúng đắn. Vì vậy, chất lượng con người quyết định tốc độ, chất lượng và tính bền vững của phát triển đất nước.
Dĩ nhiên khi nói đến nguồn nhân lực chất lượng cao cũng là nói về con người với trình độ nhận thức và tay nghề cao. Đó là lực lượng lao động có trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp cao, làm chủ khoa học – công nghệ, nhất là công nghệ mới; là lao động có phẩm chất đạo đức, ý thức kỷ luật, trách nhiệm xã hội, tinh thần cống hiến; có năng lực sáng tạo, tư duy độc lập, khả năng thích ứng với biến đổi nhanh của kinh tế – xã hội và hội nhập quốc tế.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa sâu rộng và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, sự cạnh tranh giữa các quốc gia ngày càng chuyển dịch từ tài nguyên thiên nhiên sang trí tuệ con người. Công nghệ có thể mua, máy móc có thể nhập, nhưng con người - với tri thức, kỹ năng, bản lĩnh và khát vọng cống hiến - mới là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của một quốc gia. Nói cách khác, nguồn nhân lực chất lượng cao chính là “nguyên khí” của quốc gia trong thời đại mới.
Thực tiễn phát triển của nhiều quốc gia cũng cho thấy, đầu tư cho con người luôn là khoản đầu tư sinh lời bền vững nhất. Một nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo và tiến bộ xã hội. Trong quá trình thực hiện CNH-HĐH ở Việt Nam, việc xây dựng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là nhiệm vụ mang tính sống còn và cấp thiết. Bởi, một đất nước muốn đi nhanh và đi xa cần có đội ngũ lao động không chỉ giỏi chuyên môn mà còn linh hoạt, thích ứng nhanh với thay đổi, giống như hình ảnh con Ngựa mạnh mẽ trên những chặng đường dài.
Nhưng để có được nguồn nhân lực chất lượng cao, đòi hỏi một chiến lược đầu tư không ngưng nghỉ, với những giải pháp quan trọng, như: Cần tiếp tục đổi mới căn bản giáo dục - đào tạo theo hướng phát triển năng lực, gắn học với hành, học suốt đời. Đồng thời đẩy mạnh phát triển giáo dục nghề nghiệp và đào tạo lại, nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động. Đi đôi với thu hút, trọng dụng nhân tài bằng cơ chế đãi ngộ đúng mức, minh bạch, môi trường sáng tạo, cơ hội thăng tiến. Cần có sự gắn kết thực chất nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp, dự báo nhu cầu nhân lực, đặt hàng đào tạo; và xây dựng văn hóa học tập, đạo đức nghề nghiệp, khơi dậy khát vọng cống hiến.
Cũng phải xác định rằng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước hay các cơ sở đào tạo, mà còn là trách nhiệm của mỗi cá nhân. Trong “năm con Ngựa”, tinh thần tự học, tự rèn luyện, không ngại khó khăn, không ngừng vươn lên cần được khơi dậy mạnh mẽ hơn. Mỗi người trẻ, mỗi người lao động nếu coi việc học tập suốt đời là hành trình tất yếu, thì sức mạnh tổng hợp của quốc gia sẽ được nhân lên gấp bội. Và, trong nhịp xuân mới ấy, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao chính là cách để đất nước “phi nước đại” trên con đường hội nhập và phát triển. Đó không phải là trách nhiệm chung của toàn xã hội – từ nhà nước, doanh nghiệp đến mỗi gia đình và mỗi cá nhân.
Bên cạnh những điều kiện thuận lợi và thế mạnh đã có, chúng ta phải nhận thấy những hạn chế để sớm khắc phục; đó là: chất lượng nguồn nhân lực của ta vẫn còn những hạn chế như kỹ năng thực hành chưa đồng đều, khả năng ngoại ngữ và làm việc trong môi trường quốc tế còn yếu, tư duy sáng tạo và năng lực tự học chưa được phát huy tối đa. Chính điều này đặt ra yêu cầu phải đổi mới căn bản giáo dục và đào tạo, gắn học tập với thực tiễn, với nhu cầu của thị trường lao động và sự phát triển của khoa học - công nghệ. Bên cạnh đó, môi trường làm việc và cơ chế sử dụng nhân tài cũng đóng vai trò quan trọng. Nếu con Ngựa có sức nhưng không có đường chạy, thì cũng khó phát huy hết khả năng. Vì vậy, đất nước cần xây dựng môi trường làm việc và thể hiện khả năng minh bạch, công bằng, khuyến khích đổi mới sáng tạo, dám nghĩ dám làm và tôn trọng giá trị của lao động trí tuệ. Khi người tài được tin tưởng, được tạo điều kiện phát triển và cống hiến, họ sẽ trở thành lực lượng dẫn dắt sự tiến bộ của xã hội.
Mùa xuân là sự khởi đầu, mở ra những trang mới. Chúng ta kỳ vọng và tin tưởng rằng, khi có được tầm nhìn đúng đắn, giải pháp đồng bộ và quyết tâm cao, Việt Nam sẽ xây dựng được một đội ngũ nhân lực vừa “hồng” vừa “chuyên”, đủ sức gánh vác sứ mệnh phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Đó chính là mùa xuân bền vững nhất – mùa xuân của trí tuệ, của con người Việt Nam trong thời đại mới.
Luật gia, ThS Hoàng Minh Tiến
