Trong bối cảnh hoạt động thương mại quốc tế ngày càng gia tăng về quy mô và tính chất phức tạp, các hành vi gian lận xuất xứ, giả mạo nhãn hàng hóa, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang có xu hướng diễn biến tinh vi hơn, đặc biệt trên các tuyến hàng hóa quá cảnh. Trước thực trạng đó, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của lãnh đạo Cục Hải quan, Chi cục Điều tra chống buôn lậu đã chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nghiệp vụ, qua đó phát hiện, ngăn chặn hàng loạt vụ việc vi phạm lớn, với tổng số hơn 17.000 sản phẩm có dấu hiệu sai phạm. Đây là kết quả bước đầu nhưng mang ý nghĩa quan trọng trong việc thực hiện Kế hoạch số 3501/KH-CHQ ngày 16/01/2026 của Cục Hải quan về đấu tranh phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả đến năm 2030, đồng thời cụ thể hóa Kế hoạch số 3362/KH-CHQ về kiểm soát chống chuyển tải bất hợp pháp và gian lận xuất xứ.
Chủ động nhận diện rủi ro, kiểm soát từ sớm
Theo đánh giá của lực lượng Hải quan, các hành vi vi phạm hiện nay không chỉ dừng lại ở việc khai sai số lượng, chủng loại hàng hóa, mà còn có xu hướng lợi dụng cơ chế quá cảnh để vận chuyển hàng giả, hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ và đặc biệt là giả mạo xuất xứ Việt Nam nhằm trục lợi thương mại. Trước tình hình đó, Chi cục Điều tra chống buôn lậu đã tăng cường thu thập, phân tích thông tin, xây dựng các chuyên đề kiểm soát theo tuyến, địa bàn và nhóm mặt hàng trọng điểm. Các mặt hàng có nguy cơ cao như điện tử, phụ kiện điện thoại, thời trang, linh kiện ô tô… được đưa vào diện giám sát đặc biệt. Song song với đó, cơ chế phối hợp giữa lực lượng điều tra chống buôn lậu và các Chi cục Hải quan cửa khẩu được siết chặt, bảo đảm thông tin được trao đổi nhanh chóng, chính xác, giúp nâng cao hiệu quả kiểm tra thực tế hàng hóa ngay tại cửa khẩu.
Một trong những vụ việc điển hình được phát hiện tại Cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị cho thấy thủ đoạn cất giấu hàng vi phạm ngày càng tinh vi. Trong khoảng thời gian từ ngày 06 đến 14/4/2026, lực lượng chức năng đã kiểm tra 5 lô hàng quá cảnh từ Trung Quốc đi Lào và Campuchia có dấu hiệu nghi vấn. Kết quả kiểm tra cho thấy, ngoài các mặt hàng được khai báo, lực lượng Hải quan đã phát hiện hàng loạt sản phẩm không khai báo hoặc khai báo không đúng thực tế. Cụ thể, có tới 356 chiếc điện thoại iPhone đã qua sử dụng bị cất giấu trong hàng hóa; hơn 6.000 phụ kiện điện thoại mang nhãn các thương hiệu lớn; cùng hàng nghìn sản phẩm thời trang như giày dép, quần áo, túi xách có dấu hiệu giả mạo các nhãn hiệu nổi tiếng.
Đáng chú ý, nhiều sản phẩm không chỉ có dấu hiệu giả mạo thương hiệu mà còn bị gắn nhãn xuất xứ “Made in Vietnam” hoặc “Made in France”, cho thấy dấu hiệu gian lận xuất xứ có chủ đích, tiềm ẩn nguy cơ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế. Không chỉ tại Hữu Nghị, tại Cửa khẩu quốc tế Trà Lĩnh, lực lượng Hải quan cũng liên tiếp phát hiện các vụ việc tương tự. Trong hai ngày cuối tháng 3/2026, qua kiểm tra 2 lô hàng quá cảnh, cơ quan chức năng đã phát hiện phần lớn hàng hóa không phù hợp với khai báo.
Đặc biệt, trong số hàng hóa vi phạm có 30 chiếc iPad đã qua sử dụng, hàng nghìn sản phẩm thời trang nghi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và nhiều sản phẩm mang dấu hiệu giả mạo xuất xứ Việt Nam. Một chi tiết đáng chú ý là 350 đôi dép mang nhãn hiệu CROCS đã được dán sẵn tem “Made in Vietnam”. Nếu không bị phát hiện kịp thời, các sản phẩm này có thể được đưa vào thị trường nước thứ ba, gây hiểu nhầm về nguồn gốc, làm tổn hại đến hình ảnh hàng hóa Việt Nam.
Theo nhận định của các chuyên gia, đây là một dạng “gian lận kép” – vừa giả mạo thương hiệu, vừa giả mạo xuất xứ – có mức độ nguy hiểm cao hơn, bởi không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp chính hãng mà còn trực tiếp tác động đến uy tín quốc gia. Thực tế cho thấy, việc phát hiện hơn 30 vụ vi phạm với số lượng lớn hàng hóa chỉ trong thời gian ngắn là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của các biện pháp kiểm soát chủ động, dựa trên phân tích rủi ro và phối hợp liên ngành.
Tuy nhiên, đây cũng là lời cảnh báo về những thách thức ngày càng lớn đối với công tác quản lý hải quan trong bối cảnh hội nhập sâu rộng. Các đối tượng vi phạm không ngừng thay đổi phương thức, thủ đoạn, lợi dụng chính sách thông thoáng để thực hiện hành vi gian lận. Do đó, theo các chuyên gia quản lý, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế pháp lý, đặc biệt là các quy định liên quan đến kiểm soát xuất xứ, nhãn mác và hàng hóa quá cảnh. Đồng thời, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo trong phân tích dữ liệu, nhận diện rủi ro nhằm nâng cao hiệu quả phát hiện vi phạm. Bên cạnh đó, việc tăng cường hợp tác quốc tế, trao đổi thông tin với các nước trong khu vực cũng đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn từ sớm các hành vi gian lận xuyên biên giới.
Xử lý nghiêm, không có “vùng cấm”
Hiện nay, toàn bộ các vụ việc nêu trên đang được Chi cục Điều tra chống buôn lậu tiếp tục xác minh, làm rõ để xử lý theo quy định pháp luật. Quan điểm xuyên suốt của ngành Hải quan là xử lý nghiêm minh, không có vùng cấm đối với các hành vi vi phạm, qua đó tạo môi trường thương mại lành mạnh, công bằng.
Có thể khẳng định, việc phát hiện và ngăn chặn kịp thời hơn 17.000 sản phẩm vi phạm không chỉ góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và doanh nghiệp chân chính, mà còn giữ vững uy tín hàng hóa Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trong bối cảnh cạnh tranh thương mại ngày càng khốc liệt, mỗi vụ việc được phát hiện không chỉ là một chiến công nghiệp vụ, mà còn là một “lá chắn” bảo vệ thương hiệu quốc gia – điều có ý nghĩa lâu dài đối với sự phát triển bền vững của nền kinh tế.
